Karataş’ta Mithatpaşa Caddesi üzerinde Eski Taş Ocağı olarak bilinen yerde Dario Moreno Sokağı içinde yer alan yapı, 1907 yılında Musevi cemaatinden Nesim Levi Bayraklıoğlu tarafından yaptırılmıştır.

Yapının amacı, Mithatpaşa Caddesi’nden Halil Rıfat Paşa’ya çıkmak isteyenlerin 155 basamak tırmanmalarını engellemek, yani iki semt arasında kestirme ulaşım sağlamaktır. Asansör bir nevi, toplumlar arasında da köprü kurmuştur. Başlangıçta suyla çalışan asansör, 1983 yılında belediyeye bağışlandıktan sonra elektrikle çalışabilir hale getirilmiştir. 1992 yılında asansöre giden 302 sokak, Dario Moreno Sokağı olarak adlandırılmıştır. Dario Moreno, 1921 yılında Mezarlıkbaşı’nda dünyaya gelmiş bir Musevi bir şarkıcıdır. İzmirlilere hoş zamanlar geçirten sanatçı, vasiyetinde bu şehre defnedilmek istediğini belirtmiştir. Bu nedenle 302 Sokakta da adı yaşatılmak istenmiştir.

Asansöre giden Dario Moreno Sokağı, birbirine bitişik nizamda inşa edilmiş evleri ile, 19. yüzyılın samimi sokak dokusunu oldukça açık bir şekilde yansıtmaktadır. Ancak günümüzde çok bakımsız olan bu sokak, bazı evlerini de maalesef kaybetmiştir. Oysa kentin nostalji sokaklarından olarak turizme canlılık katabilecek önemli bir potansiyele sahiptir. Bu sıcacık atmosferden asansöre çıkıp tüm İzmir’i görme şansına sahip olan ziyaretçiler kendilerini bir masal diyarında hissetmektedir.

Asansör, günümüzde üzerinde bulunan restoranı ile de hoş bir mola, ya da uzun ve romantik bir akşam yemeği için misafirlerinin anılarına unutulmaz zamanlardan birini ekleyebilecek büyülü bir yapıya sahiptir. Yapı, ulaşım ile de İzmir halkının hizmetine devam etmektedir.

Hristıyanlığın gelişimini aydınlatan kayalara oyulmuş kilise ve manastırlar Kapadokya’da ayrı bir güzellik oluşturmaktadır. 250 adedi aşan kiliseler Kapadokya’daki vadilere dağılmış durumdadır. Özellikle Göreme, Ihlara Vadisi, Soğanlı Vadisi, Gülşehir’de yoğunlaşmaktadırlar.

Göreme 3 ve 12. yüzyıllar arasında manastırların sıkça rastlandığı ve Hristıyanlık faaliyetlerinin yoğun yaşandığı bir yer olmuştur.

İlk Hristiyanlık, Bizans, Ermeni, Anadolu ve Filistin mimarisinden izler taşıyan kiliselerden en önemlileri; Erkekler Manastırı, Elmalı Kilise, Aziz Basil Şapeli, Yılanlı Kilise, Tokalı Kilise, Azize Barbara Kilisesi, Karanlık Kilise, Azize Catherine Şapeli, Kadınlar manastırı ve Çarıklı Kilise olarak özetlenebilir.

Bornova, Birunabat – Burunova (Dış şehir) anlamına gelmektedir . Çünkü Bornova, sınırları içinde bulunan dere ve çayların taşıdığı malzemeleri biriktirmesiyle oluşan bir birikinti yelpazesi üzerinde kurulmuştur. İzmir’in kuzeydoğusunda, Yamanlar Dağı eteklerindeki bu yerleşim, tarih boyunca Etiler (Hititler), Frigler (M.Ö. 2000 – 1200), Kimriler, İyonlar (M.Ö. 1200 – 610), Lidyalılar (M.Ö. 610 – 546), İranlılar (M. Ö. 546 – 333), Makedonya Krallığı (M.Ö. 333 – 323), Asya Krallığı (M.Ö. 323 – 263), Bergama Krallığı (263 – 130), Roma – Bizans İmparatorluğu (130 – 1076), Selçuklu Türkleri (1076 – 1425), Osmanlı Türkleri (1425 – 1919) ve Yunanlılar tarafından işgale (1919 – 1922) uğramıştır. Daha sonra Türkiye devleti egemenliğinde varlığını sürdürmüştür.

1881 yılında belediye olan Bornova, bu dönemde zengin Levantenler’in sayfiye evlerinin bulunduğu bir yerleşim olmasına rağmen Fransız köyü olarak anılmaktadır. Çünkü burada oturan yabancı ailelerin daha ziyade Fransız aileler olduğu belirtilmektedir. Ayrıca Suşehri “Ville d’eau” olarak da bilinmektedir. Çünkü Bornova, yukarıda da belirtildiği gibi çok sayıda dere ve çayın beraberinde getirdiği malzemeyi biriktirmesiyle oluşmuş bir koliviyal depodur. Bu akarsulardan en önemlisi ise Bornova çayı ve kollarıdır. Bu sular yerleşime doğal güzellik katmakla birlikte, canlı hayatı için de önemli bir kaynak olmuştur.

19. yüzyılda gittikçe gelişen ve gözde bir yerleşim olmaya başlayan Bornova’nın bu gelişimi, ulaşım kolaylığı ile daha da hızlanmıştır. Çünkü bu dönemde Kervan Köprüsü olarak bilinen Kemer’den karayolu, Bornova iskelesi vasıtasıyla da denizyolu bağlantısı bulunmaktaydı. 19. yüzyılın ikinci yarısında İzmir – Kasaba ‘Turgutlu’ hattı üzerinden demiryolu bağlantının kurulması, yerleşimi iyice cazip hale getirmiştir. Bu ulaşım ağı, zamanla Bornova’nın daimi bir yerleşim bölgesi haline gelmesine neden olmuştur. Ancak Levanten ailelerin köşkleri ve evlerinin kuruluş yerine bakıldığında, genellikle bu demiryolu ağına yakın olduğu dikkat çekmektedir.

Daha sonra çevreye doğru bir gelişim söz konusu olmuştur. Bornova’da 19. yüzyılda sayfiye evi olarak kurulan yapılar, oldukça görkemlidir. Günümüzde de varlığını önemli ölçüde koruyabilmiş olan bu yapılar, köşk olarak nitelendirilmektedir. Çünkü, normal bir konuttan çok daha büyük ve gösterişlidirler. Ayrıca oldukça geniş bahçeler içerisinde inşa edilmiş ve bu bahçelerde türlü bitkiler yetiştirilmiştir. Köşklerin inşa tarzında belli bir plan ortaklığı bulunmamakla birlikte genellikle iki katlı, çok odalı ve büyük balkonludurlar. Isıtmada şöminelerin gösterişli yapısı dikkat çekmektedir. O dönemden günümüze varlığını koruyabilmiş bu yapıların bazıları şunlardır: Yeşil Köşk, Murat Evi, Edmund Giraud Evi, Donald Giraud Evi, Charlton Wittal Evi, Aliotti Evi, Maltas Evi, Belhomme Evi, Steinbüchel Evi, Well House, Kanalaki Evi, Chamaud Evi, Bari Evi, Paterson Köşkü, Pandespanian Köşkü, Paggy Köşkü.

Bornova’da, eski kentsel dokuya özgü yapı elemanları sadece köşkler değildir. Burada ikamet eden milletlerin inançlarına göre oluşturulan dini yapı elemanları da bulunmaktadır. Bunlardan günümüze kadar varlığını koruyabilmiş olanlar, St. Maria Magdalena Protestan Kilisesi ile Santa Maria Katolik Kilisesi’dir.

Geçmişten günümüze bu eski dokuyu oluşturan unsurlar elbetteki barınma ve dini amaçlı yapılardan ibaret değildir. Mezarlıklar da bu dönemin bir parçasıdır. Çünkü mezarlıklar varlığın bir başka kanıtıdır. Farklı milletlerin geleneklerine göre farklı tarzda mezarlıkları vardır ve bunlar gelecekte geçmişe ait birer belge niteliği taşımaktadır. Ayrıca kilise bahçelerinde de mezarlar bulunmaktadır. Bu mezarlarda, İzmir’de yaşamış ünlü Levantenler yatmaktadır. Günümüzde kilise bahçelerindeki mezarlar daha iyi korunmuş durumdadır. Bornova’da özellikle Santa Maria Katolik Kilisesi’nin bahçesinde İzmir’de yaşamış önemli Levanten ailelerinin mezarları
bulunmaktadır.

Bornova’da eski doku elemanlarından bir diğer yapı, İzmir – Manisa arasında yer alan bir Kervan Yolu Köprüsü’dür. Bu köprü, Selçuklular zamanında kurulmuş olup, günümüzde Çiçekliköy ve Yakaköy arasında olup kalıntıları halen geçmişe ışık tutmaktadır.

Anadolu evleri arasında ayrı bir grup oluşturan Güneydoğu Anadolu Evleri içersinde yorumlanması gereken Şanlıurfa evleri yüzyıllardan beri bölgede süre gelen mimari bir geleneğe dayanmaktadır. Urfa evlerinde iklim, inanış, aile yapısı ve sosyal ilişkilerin etkileri gözlenmektedir.

Urfa evlerinin 180′e yakını Kültür Bakanlığınca eski eser olarak kaydedilip, korunma altına alınmıştır. Geleneksel Urfa evlerinde harem ve oda denilen selamlıktan oluşan iki ayrı bölüm vardır.

En eski İslam Üniversitesini barındıran kentte surlar da dahil olmak üzere pek çok tarihi kalıntı vardır. Arı kovanına benzeyen şekilleri ile eski evler Harran’ı süslerler. Harran’da en çok dikkat çeken ev biçimi, konik kubbeli olanlardır.

Bir sarayı andıran görüntüleri ile bu evler kışın sıcak, yazın serinliklerini korumaktadırlar. Restore edilerek turizmin hizmetine sunulan bu eklerden pek çoğu şehrin önemli dokusu olan sokakları süsler. Evlerden başka Şanlıurfa’da Osmanlı’dan kalma hamam ve hanlar önemli eserlerdir.

Doğu Anadolu Bölgesinin, Yukarı Murat bölümü ve kendi adı ile anılan kapalı havzada yer almış şirin bir ilimizdir Van. Mahallinde deniz denilen Van Gölü’nün doğu kıyısında yerleşen şehir, deniz seviyesinden 1720 m. yüksekliktedir ve doğusunda yer alan Erek Dağı’na doğru adım adım yükselir. Karasal iklime sahip şehir, özellikle 1994-96 yılında aldığı göçle fiziki ve kültürel değerlerinden bir çoğunu kaybederken bir yandan da problemler yumağı ile dolu otuz km. çapa sahip metropol bir mahiyet arz etmeye başlamıştır.

Dağlar arasında tabii güzelliği, suyu, havası, bir renk cümbüşü sunan gölü ve özellikle yılın 270 günü berrak güneş alması ile tanındığı gibi otlu peyniri, nevi şahsına münhasır kedisi ile dikkat çeker. Bir yandan Güneydoğu torosları diğer taraftan volkanlar dizisi ile çevrelenen bu güzel beldeyi komşularından Nemrut, süphan, aladağ, Tendürek ve Ağrı Dağları ayırır. Evliya Çelebi’nin yolunu kaybettiği Van bağlarından bugune maalesef çarpık yapılaşma sonucu çok az yeşil örtü kalmıştır. Dağ, yayla ve göl turizmi açısından ayrı bir zenginliğe sahip bölge bugüne kadar ne yazık ki gerektiği şekilde tanıtılamamıştır.

Van’ın tarihi, son yıllarda yapılan boyalı mağara resimleri araştırmaları yolu ile günümüzden 15-18 bin yıl öncesine uzandığı gibi şehir, on altı devlete de beşiklik yapmıştır. Burada Hurriler, Mitaniler, İskitler, Medler, Hititler, Asurlular, Persler, Bizanslılar boy göstermiş iseler de aradan üç bin yıl geçmiş olmasına rağmen eserlerinden en çok istifade edilen ve insanı hayrete düşüren çalışmalardan hala ayakta olanı Urartular’a ait olanıdır. Bugün yakından gözlemlenebilecek Van’ın içme ve sulama suyunun temel kaynağı olan kehrizler ve hatalı olarak Asur kraliçesine dayandırılan Şamram Kanalı, Van Kalesi ve diğer eserler birer Urartu eseridir. Kehriz kuyulu galeri olup, bundan 50 yıl öncesine kadar Van’a su verirdi. 70′li yıllara kadar caddelerde suyun havuzlara düşerken çıkardığı nağmelerden dolayı çırçır denilen kanal bölgeleri yeralırdı. Bunlardan gerek eski Van, gerekse yeni yerleşim yerinde 32 tane vardı.

Büyüklüğü Marmara Denizi’nden sonra gelen Van gölü, dünyanın en büyük soda gölüdür. Artan nufus ve zorunluğu göçlere rağmen göl çevresinin tam bir arıtma sisteminden yoksun oluşu, kirlilik oranını hızla arttırmaktadır. Buna rağmen halen yılda 10 bin ton İnci Kefali türü balık elde edilmektedir.

Van’ın kavrulmuş buğdayın çekilmesinden elde edilen kavut, murtuğa, sirmo ve mendi gibi şifalı otların aromasını arttırdığı otlu peynir, bal ve lavaş ekmeği sunan kahvaltı salonları ün kazanmıştır.

Seyhan Nehri kıyısında uzanan Tepebağ’da koruma altına alınmış tarihi Adana evleri bulunuyor. Bu evlerin bir çoğu son Adana Depremi’nde yıkılmış. Kalanlardan bir kaçı restore edilerek ayağa kaldırılmış. Ancak bunlar henüz çok az sayıda.

Atatürk Bilim ve Kültür Müzesi de Tepebağ’da. Seyhan Nehri kıyısındaki yalı tipi evlere bir örnek. Atatürk, Kurtuluş Savaşı’nı başlatmaya Adana’da karar vermiş ve bu kente bu yüzden dokuz kez uğramış. Konakladığı yerler içinde Suphi Paşa Konağı’nda döneme ait etnografik eserler, Atatürk’ün Adana seyahatlerine ait fotoğraflar ve Kurtuluş Savaşı’na katkıda bulunan Adanalılarla ilgili belgeler var.

Şeyh Kudbeddin Cami ve türbesi, Fatih Sultan Mehmet’in veziri İbrahim Paşa tarafından yaptırılmıştır. Türbesi ile ona bitişik minarenin evvel yapıldığı anlaşılmaktadır. Cami ve türbe Yunan işgali sırasında tamamen harap olmuştur. Harap olmakla beraber cami, ahşap çatılı ve üç direkli, cemaat yeri kiremitle örtülüdür. Türbe ise minare ile birlikte camiye bitişiktir. Eşref Rumi Cami’de olduğu gibi minare camiden ayrı inşa edilmiştir. Evliye Çelebi seyahatnamesinden anlaşıldığına göre, Şeyh Kudbeddin  İznik’te doğmuş ve  İznik’te ölmüştür. Türk âlimlerinden Hacı Bayram Veli’nin talebelerinden olup,  muktedir bir müderristir.  İlim, zekâ ve doğruluğundan başka Aksak Timur’a söylediği şu sözü ile de meşhurdur. Timur’a “sen katledip, şeytan sıfatı ile iftihar edersin. Yıldırım Bayezıt Han zamanında vefat etmiştir.

Bu küçük caminin yapımında pek çok Bizans devşirme parçası kullanıldığı dikkati çeker. Üstü kubbeli dört köşe olan türbe ilk Osmanlı dönemi duvar tekniğine sahiptir. Minaresi tuğladandır. Bu minarenin alt kısmında yapı taşları arasında görülen İbranice bir kitabe ilgi çekicidir. XII. ve XIII. yüzyıllarda tarihlenen bu yazı, ressam Abraham bin Mayer’in mezar taşı olduğunu ifade etmektedir.

Trabzon’da birbirinden özel Türk evi örneklerinin olduğu eski kaynaklarda söz edilmesine rağmen, günümüze gelen çok fazla örneği yoktur. Trabzon ve çevresi orman potansiyeli bakımından zengin bir yöre olduğundan, ahşap da yapı malzemesi olarak yaygın bir biçimde kullanılmıştır. Evlerin çoğunda ana yapım malzemesi ahşap ve taştır. Evler genellikle iki katlı olup, evlerin ağaç ve çiçeklerle süslü bahçesi ve avlusu bulunmaktadır. Zemin katta taşlık, ahır, kiler, mutfak gibi yardımcı mekanlar bulunur. Esas yaşama 1. kattadır. Şehrin en eski tarihli evleri, dış sofalı plana sahiptir. Bu evlerden çok az örnek vardır. 19. asra ve sonrasına tarihleşen evler ise çoğunlukla iç sofalı planla yapılmıştır.

Günümüze ulaşabilen evlerden en önemli örnekler şunlardır:

Yarımbıyıklıoğlu Konağı: Kundupoğlu Sokağı’nda bulunan bu köşk, 1706 yılında yaptırılmıştır.

Nemlizade Konağı: Gazipaşa Semti’nde yer almaktadır. 1896 yılında Nemlizade Hacı Ahmet tarafından yaptırılmıştır.

Kundupoğlu Konağı: İki katlı ve ahşap yapılı olan bu ev Kundupoğlu Sokağı’nda yer almaktadır. 18. asırda yapılmış olan binanın üst oda tavanı ahşap oyma ve el işi süslemelerle dikkat çekmektedir.

Atatürk Köşkü (Atatürk Müzesi): Çam ağaçlarıyla çevrili bir bahçenin içinde bulunan köşk, kentin en yüksek tepelerinden Soğuksu mevkiinde yer almaktadır.

Çakır Ağa konağı: Of’un Sıraağaç Köyü’nde bulunmakta olan bu konak, 1821 yılında yörenin zenginlerinden olan İsmail ağa tarafından yaptırılmıştır.

Memişoğlu (Kastel) Konağı: Sürmene İlçe merkezinin 4 km doğusunda, anayolun üzerinde bulunan bu konağın kaç tarihinde yaptırıldığı bilinmemektedir. İki katlı, büyük bölümü taş ve ahşaptan oluşan konağın, 18. asrın sonlarında veya 19. asrın başlarında yaptırıldığı tahmin edilen yapı bugün itibariyle özel mülkiyette olduğundan
harap olmak üzeredir.